Kinh tế quý I-2019: Động lực và thách thức mới

08/04/2019, 13:43

Trong bối cảnh kinh tế thế giới năm 2019 có xu hướng giảm tốc tăng trưởng thương mại và đầu tư, gia tăng thách thức về giá dầu và hàng rào kỹ thuật bảo hộ, cùng với biến động khó lường trên thị trường tài chính-tiền tệ và địa chính trị thế giới, thì những kết quả kinh tế Việt Nam trong quý I là rất đáng ghi nhận.

Công nhân Tổng công ty May 10 hăng hái lao động sản xuất. Ảnh: TRỌNG HẢI.

Thời gian tới, xuất hiện một loạt những động lực và thách thức mới cho tăng trưởng kinh tế, nhất là trong cải cách môi trường đầu tư, khởi nghiệp sáng tạo, phát triển nông nghiệp và dịch vụ công nghệ cao, tạo lập các chuỗi cung ứng liên kết và trong kinh tế đối ngoại…
 
Động lực mạnh mẽ từ cải cách thể chế
 
Động lực từ cải cách thể chế thể hiện rõ ở nỗ lực triển khai Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 1-1-2019 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và Dự toán ngân sách Nhà nước năm 2019, với phương châm: “Kỷ cương, liêm chính, hành động, sáng tạo, hiệu quả, bứt phá”. Những thành công năm 2018 và động lực cải cách thể chế từ Nghị quyết số 01/NQ-CP góp phần duy trì đà tăng trưởng GDP quý I-2019 tới 6,79% so với cùng kỳ năm trước (trong đó, chỉ số sản xuất công nghiệp của 59/63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tăng và ngành công nghiệp chế biến, chế tạo với mức tăng 12,35% so với cùng kỳ năm trước), cao hơn tăng trưởng quý I các năm 2011-2017.
 
Tin vui lớn trong quý I-2019 là sự nở rộ hàng loạt dự án chế biến và phân phối nông sản, rau quả trị giá hàng nghìn tỷ đồng của các doanh nghiệp (DN) Việt Nam và hàng tỷ USD của DN nước ngoài. Chúng tạo động lực tổ chức lại sản xuất và tiêu thụ nông sản Việt Nam theo chuỗi giá trị sản phẩm, chế biến sâu; xây dựng những sản phẩm hàng hóa và dịch vụ có giá trị gia tăng lớn, có thương hiệu quốc gia, hình thành diện mạo mới cả về kinh tế-nông nghiệp và vị thế trên thị trường quốc tế của Việt Nam trong những thập niên tới… Thách thức mới của ngành nông nghiệp là sự gia tăng dịch lở mồm long móng và nhất là dịch tả lợn châu Phi. Thủy sản mặc dù đạt mức tăng trưởng cao nhất 9 năm qua, nhưng các mặt hàng xuất khẩu chủ lực đang phải đối mặt với cạnh tranh từ các quốc gia khác, nhất là cá tra và tôm nước lợ…
 
Hoạt động của khu vực DN trong nước trong 3 tháng đầu năm 2019 có 3 điểm tích cực mới nổi bật so với cùng kỳ năm trước: Sự gia tăng số DN quay lại hoạt động, số vốn tăng thêm của các DN và số việc làm mới do các DN mới đăng ký tạo ra. Cả nước có 28.451 DN đăng ký thành lập mới (tăng 6,2%), với tổng vốn đăng ký là 375,5 nghìn tỷ đồng (tăng 34,8%). Đặc biệt, có tới 722,5 nghìn tỷ đồng vốn đăng ký tăng thêm của các DN; có 15.050 DN quay trở lại hoạt động, tăng 78,1% so với cùng kỳ năm trước, nâng tổng số DN đăng ký thành lập mới và DN quay trở lại hoạt động trong quý I/2019 lên hơn 43,5 nghìn DN. Tổng số lao động đăng ký của các DN thành lập mới trong quý I-2019 là 317,6 nghìn người, tăng 40,9% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, trong quý I, cả nước vẫn có 14.761 DN tạm ngừng kinh doanh (tăng 20,8% so với cùng kỳ năm trước) và 4.116 DN hoàn tất thủ tục giải thể (tăng 23,9%). Số DN tạm dừng hoạt động và giải thể cho thấy khu vực DN còn không ít khó khăn; dù có tới ¾ số DN được khảo sát trả lời tình hình kinh doanh quý I-2019 là ổn định và tốt lên, cũng như chỉ có 10% DN trả lời tình hình kinh doanh quý II-2019 sẽ khó khăn hơn.
 
Việt Nam đang là điểm đến của vốn FDI
 
Thị trường trong nước tiếp tục là động lực mạnh mẽ cho phát triển kinh tế, với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước tăng 1.184,9 nghìn tỷ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước, nếu loại trừ yếu tố giá tăng 9% (cùng kỳ năm 2018 tăng 8,9%).
 
Kinh tế đối ngoại có nhiều khởi sắc cả về thu hút FDI, khách du lịch quốc tế và kỳ vọng mới về quan hệ kinh tế Việt-Mỹ, cũng như cơ hội và thách thức mới mang lại từ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đã có hiệu lực với Việt Nam từ ngày 14-1-2019. Ngay từ đầu năm 2019 đã có hàng chục triệu USD rót vào các DN khởi nghiệp Việt Nam và nhiều dự án đặt mục tiêu tăng trưởng, mở rộng thị trường, cũng như đoạt nhiều phần thưởng quốc tế. Thời gian qua, nhiều hãng hàng không lớn của Mỹ đã cam kết đầu tư sản xuất hàng nghìn phụ từng, linh kiện máy bay tại Việt Nam, hứa hẹn mở ra triển vọng mới về phát triển công nghiệp hỗ trợ của nước ta thời gian tới cả về lượng và chất.
 
Sự bùng nổ FDI và dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam từ các nước khu vực đang gia tăng cho thấy cả tác động của cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung và cả của cơ hội thị trường mà CPTPP mang lại cho Việt Nam. Theo Văn phòng Chính phủ, thu hút FDI là điểm sáng nhất trong bức tranh kinh tế quý I, với nhiều dự án lớn, chất lượng tốt, công nghệ tốt, hàm lượng khoa học, công nghệ rất cao. Đến thời điểm ngày 20-3-2019, cả nước thu hút 785 dự án cấp phép mới với số vốn đăng ký đạt 3.821,4 triệu USD, tăng 27% về số dự án và tăng 80,1% về vốn đăng ký so với cùng kỳ năm 2018. Tổng số vốn đăng ký cấp mới và vốn tăng thêm trong quý I-2019 đạt 5.119,8 triệu USD, tăng 30,9% so với cùng kỳ năm trước. FDI thực hiện ước đạt 4.120 triệu USD, tăng 6,2% so với cùng kỳ năm 2018. Tổng giá trị vốn góp là 5,69 tỷ USD, gấp 3 lần cùng kỳ năm 2018, cho thấy sức hấp dẫn của thị trường M&A và cổ phần hóa ở Việt Nam đang gia tăng. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 75,3% tổng vốn đăng ký cấp mới.  
 
Đặc biệt, lần đầu tiên, Trung Quốc là nhà đầu tư lớn nhất với 723,2 triệu USD, chiếm 18,9% tổng vốn đăng ký cấp mới trong số 42 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư được cấp phép mới tại Việt Nam trong quý I-2019. Nếu cộng cả Đặc khu hành chính Hồng Công (Trung Quốc) chiếm 11,9% và Đài Loan (Trung Quốc) chiếm 5,2%, thì tổng cộng 3 nhà đầu tư này chiếm tới 36% tổng FDI đăng ký mới vào Việt Nam quý I-2019. Điều này cho thấy xu hướng dịch chuyển đầu tư từ Trung Quốc sang Việt Nam để tránh hàng rào thuế quan từ Mỹ đối với Trung Quốc đang đậm nét.
 
Tổng kim ngạch hàng hóa nhập khẩu ước tính đạt 57,98 tỷ USD, tăng 8,9% so với cùng kỳ năm 2018. Cả nước tiếp tục xuất siêu 536 triệu USD. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân quý I-2019 tăng 2,63% so với bình quân cùng kỳ năm 2018, là mức tăng thấp nhất trong 3 năm trở lại đây.
 
Triển vọng và giải pháp trọng tâm thời gian tới
 
Kinh tế quý II-2019 sẽ tiếp tục nhận được sự tăng trưởng ổn định, nhất là công nghiệp và dịch vụ, do kết quả của các chính sách cải thiện môi trường đầu tư; sự nỗ lực khai thác các cơ hội mới từ triển khai CPTPP theo đề án tổng thể của Chính phủ và sự nỗ lực của cộng đồng DN, nhất là khu vực kinh tế tư nhân.
 
Tuy nhiên, trong quý II-2019 có thể cảm nhận rõ hơn áp lực lạm phát từ điều chỉnh giá điện, xăng dầu và dịch vụ y tế, giáo dục, cũng như một số dịch vụ công khác theo lộ trình thị trường hóa... Đồng thời, khu vực nông nghiệp tiếp tục đối diện với dịch tả lợn châu Phi và tình hình hạn hán ở Đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, Nam Trung Bộ; giá cả nhiều loại nông sản bấp bênh, có xu hướng giảm giá. Ngoài ra, xu hướng tăng lãi suất và tín dụng tăng trưởng thấp, cùng khó khăn trong thực thi Luật Quy hoạch sẽ có tác động đến hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh; một số vấn đề về bảo vệ môi trường có thể gia tăng áp lực với DN.
 
Theo báo cáo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chi phí không chính thức tiếp tục được tiết giảm, môi trường kinh doanh của các thành phần kinh tế đã bình đẳng hơn, cải cách hành chính đang tiếp tục có chuyển biến rõ nét. Tuy nhiên, Việt Nam cần phải tiếp tục nâng cao tính liêm chính, minh bạch; tăng cường chất lượng đào tạo lao động, cải thiện dịch vụ hỗ trợ DN, tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa trong các thủ tục hành chính liên quan đến đất đai, thuế, hải quan…
 
Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các ngành, địa phương không được chủ quan với các thành tích đạt được mà cần nỗ lực đổi mới, sáng tạo, quyết liệt hành động hơn nữa, phấn đấu đạt kết quả tốt hơn năm 2018 và tập trung phát triển kinh tế, nhưng không thể bỏ quên các vấn đề xã hội bức bối. Đặc biệt, cần đổi mới phương thức, cách làm, nâng cao trách nhiệm, nhất là các ngành liên quan trực tiếp đến nhân dân; thực hiện nghiêm kỷ luật, kỷ cương hành chính; xây dựng và chủ động điều hành các kịch bản tăng trưởng theo quý cho từng ngành, từng lĩnh vực, bảo đảm giải ngân vốn đầu tư công theo kế hoạch được giao. Cần tiếp tục tạo thuận lợi cho DN mở rộng thị trường, thúc đẩy xuất khẩu; theo dõi, quản lý chặt chẽ giá cả thị trường, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại; điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho tiếp cận tín dụng, điều hành lãi suất, tỷ giá phù hợp; tăng cường phòng chống dịch bệnh, tổ chức thanh tra, kiểm tra an toàn thực phẩm và không để tình trạng bỏ việc, thiếu lao động, làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh.

TS NGUYỄN MINH PHONG